Özel Birim Fiyat Nedir? Piyasa Araştırması ve Ticaret Odası Süreci

Özel birim fiyat ile yeni birim fiyat aynı şey değildir. Özel birim fiyat çoğunlukla ihale öncesinde yaklaşık maliyet hazırlanırken standart kamu birim fiyatlarında uygun karşılığı bulunmayan bir imalat için oluşturulan fiyatı ifade eder. Yeni birim fiyat ise sözleşme yürürken, sözleşmede fiyatı bulunmayan yeni bir iş kalemi ortaya çıktığında Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre oluşturulan fiyattır.

31.10.2026

Özel Birim Fiyat Nedir? Piyasa Araştırması ve Ticaret Odası Süreci Nasıl Yapılır?

Kamu yapım işlerinde her imalatın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, DSİ, İller Bankası veya başka bir kamu kurumunun yayımladığı standart bir poz karşılığı bulunmayabilir.

Projede;

Özel üretim cephe sistemi,
Projeye özel doğrama,
Özel mekanik cihaz,
İthal ekipman,
Akustik panel,
Özel peyzaj ürünü,
Projeye özel mobilya,
Standart poz tarifinden farklı teknik özellikte malzeme

bulunabilir.

Bu durumda yaklaşık maliyet hazırlanırken veya sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili imalatın gerçek piyasa bedelinin belirlenmesi gerekir.

Uygulamada bu tür kalemler sıklıkla:

özel poz

veya

özel birim fiyat

olarak adlandırılır.

Ancak önemli bir ayrım vardır:

Özel birim fiyat ile yeni birim fiyat aynı şey değildir.

Özel birim fiyat çoğunlukla ihale öncesinde yaklaşık maliyet hazırlanırken standart kamu birim fiyatlarında uygun karşılığı bulunmayan bir imalat için oluşturulan fiyatı ifade eder.

Yeni birim fiyat ise sözleşme yürürken, sözleşmede fiyatı bulunmayan yeni bir iş kalemi ortaya çıktığında Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine göre oluşturulan fiyattır.

KAMA Mühendislik Mimarlık İnşaat Taahhüt olarak bu rehberde özel birim fiyat, özel poz, piyasa fiyat araştırması ve Ticaret/Sanayi Odası rayiç tespit sürecini adım adım açıklıyoruz.

Güncelleme tarihi: 30 Ekim 2026

Özel Birim Fiyat Nedir? Kısa Cevap

Özel birim fiyat, kamu kurumlarının yayımladığı standart birim fiyat ve rayiçlerle doğrudan karşılanamayan veya teknik özellikleri standart pozdan önemli ölçüde farklı olan bir iş kaleminin bedelinin;

Teknik şartname,
Proje,
Analiz,
Piyasa araştırması,
Üretici/satıcı fiyatları,
Gerektiğinde Ticaret veya Sanayi Odası rayici

kullanılarak belirlenmesidir.

Örneğin projede:

özel ölçülü, motorlu, yangına dayanımlı ve akustik özellikli hareketli bölme sistemi

bulunuyor.

Kamu birim fiyat kitabında aynı teknik özellikleri taşıyan bir poz yoksa bunun için özel poz oluşturulması gerekebilir.

Özel Poz Nedir?

Özel poz, mevcut kamu birim fiyat tariflerinde tam karşılığı bulunmayan iş kalemidir.

Burada çok önemli bir kural vardır:

Bir pozun başına yalnızca:

ÖZEL-01

yazılması onu hukuken veya teknik olarak özel poz yapmaz.

Gerçekten özel poz sayılabilmesi için standart kamu pozlarından;

Teknik şartname,
Malzeme,
Standart,
İmalat yöntemi,
Performans kriteri,
Yapım tekniği

bakımından ayrılması gerekir.

Eğer mevcut kamu pozlarından biri yapılacak imalatı karşılıyorsa, aynı imalata yalnızca farklı isim verilerek özel poz oluşturulması sağlıklı değildir.

Her Farklı Marka Özel Poz Mudur?

Hayır.

Örneğin standart poz:

“30×60 cm porselen seramik kaplama yapılması”

tarifini karşılıyorsa yalnız kullanılacak markanın farklı olması otomatik olarak özel poz oluşturulmasını gerektirmez.

Ancak projede:

Standart dışı kalınlık,
Özel yüzey,
Özel mukavemet,
Özel üretim ebat,
İthal özel sistem,
Standart pozda bulunmayan montaj yöntemi

varsa durum değişebilir.

Temel soru:

Mevcut kamu pozunun teknik tarifi yapılacak işi gerçekten karşılıyor mu?

olmalıdır.

Özel Birim Fiyat En Çok Nerelerde Görülür?

Özellikle bina yapım işlerinde:

Mekanik tesisat

Özel klima santrali
Medikal gaz sistemi
Özel pompa
Merkezi kontrol sistemi
Özel yangın ekipmanı

Elektrik tesisatı

UPS
Jeneratör
Özel aydınlatma sistemi
Otomasyon sistemi
Data merkezi ekipmanları

Mimari işler

Özel cephe sistemi
Akustik panel
Hareketli bölme
Özel doğrama
Özel zemin kaplaması

Sabit mobilya

Laboratuvar mobilyaları
Amfi mobilyaları
Hastane bankoları
Özel dolap sistemleri

Peyzaj

Özel bitki türleri
Sulama sistemleri
Özel kent mobilyaları

gibi alanlarda sıklıkla karşımıza çıkar.

Özel Birim Fiyat ile Kamu Birim Fiyatı Arasındaki Fark

Kamu Birim Fiyatı

Bir kamu kurumunca yayımlanan;

Poz numarası,
Tarif,
Analiz,
Rayiç

sistemine dayanır.

Örneğin:

ÇŞİDB,

KGM,

DSİ,

İller Bankası

pozları.

Özel Birim Fiyat

Standart yayımlanmış fiyatın doğrudan kullanılamadığı imalat için projeye özel olarak oluşturulur.

Bu nedenle dayanağının güçlü olması gerekir.

Özel Birim Fiyat Nasıl Oluşturulur?

Genel süreç:

İmalatın teknik tarifi hazırlanır

↓

Mevcut kamu pozları araştırılır

↓

Uygun kamu pozu bulunamazsa:

Özel poz oluşturulur

↓

Girdiler belirlenir

↓

Malzeme
İşçilik
Makine
Nakliye
Montaj
Yardımcı malzemeler

↓

Piyasa fiyat araştırması yapılır

↓

Uygun rayiçler belirlenir

↓

Gerekirse:

Ticaret / Sanayi Odası rayiç tespiti

↓

Analiz oluşturulur

↓

Özel birim fiyat belirlenir

şeklinde ilerler.

Piyasa Araştırması Nedir?

Piyasa araştırması, belirli bir malzeme, iş kalemi veya imalatın gerçek piyasa değerinin belirlenmesi amacıyla piyasadaki üretici ve satıcılardan fiyat toplanması ve bu fiyatların karşılaştırılmasıdır.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğine göre yaklaşık maliyet fiyatlarının belirlenmesinde idare;

Kendi önceki benzer sözleşmelerindeki fiyatları,
Kamu kurumlarının yayımladığı fiyatları,
Meslek odaları ve benzeri kuruluşların fiyatlarını,
Deneyimli yüklenici ve alt yüklenicilerden alınan maliyetleri,
Kendi piyasa araştırmasına dayalı fiyatlarını

kullanabilir.

Bu kaynakların herhangi biri veya birkaçı birlikte kullanılabilir.

Piyasa Araştırması Kimlerden Yapılabilir?

Piyasa araştırmasında fiyat;

Üretici,
Yapımcı,
Ana bayi,
Toptancı,
Yetkili satıcı,
Satıcı

gibi piyasada gerçekten faaliyet gösteren kişi veya kuruluşlardan alınabilir.

Amaç:

kağıt üzerinde fiyat oluşturmak değil, gerçek piyasa rayicini tespit etmektir.

Üç Firmadan Teklif Almak Zorunlu mu?

Bu konuda çok önemli bir yanlış anlaşılma vardır.

Yaklaşık maliyet için idarenin yaptığı piyasa araştırmasında mevzuat:

“Her durumda mutlaka üç proforma alınacaktır.”

şeklinde genel bir sayı şartı koymamaktadır.

Yönetmelik;

fiyat veya proforma faturaların alınmasını,

gerekli karşılaştırmaların yapılmasını

ve uygun fiyatın belirlenmesini öngörür.

Ancak uygulamada;

en az üç karşılaştırılabilir piyasa fiyatı

almak güçlü ve yaygın bir yöntemdir.

Buna karşılık Ticaret veya Sanayi Odasının resmi rayiç fiyat tespitinde kural olarak en az üç işletmenin fiyatı dikkate alınır.

Bu iki süreç birbirine karıştırılmamalıdır.

Piyasa Araştırmasında Aynı Ürün Sorulmalı mı?

Kesinlikle evet.

Örneğin üç firmaya:

Firma A:

“10 mm temperli cam”

Firma B:

“8 mm lamine cam”

Firma C:

“ısıcam ünitesi”

sorulup ortalama alınamaz.

Firmalara gönderilen talepte aynı:

Teknik özellik,
Standart,
Ölçü,
Kalite,
Performans,
Teslim şartı,
Miktar

tanımlanmalıdır.

Fiyat Talep Yazısında Neler Bulunmalıdır?

Sağlıklı fiyat araştırmasında talepte en azından:

İş kaleminin adı,
Teknik tarif,
Malzeme standardı,
Ölçü,
Birim,
Miktar,
Teslim yeri,
Montaj dahil/hariç bilgisi,
Nakliye dahil/hariç bilgisi,
İstenen fiyat tarihi,
KDV durumu

açıkça belirtilmelidir.

Fiyatlar KDV Dahil mi Alınır?

Yaklaşık maliyet araştırmasında fiyatlar:

KDV hariç

istenir.

Çünkü kamu yapım ihalelerinde yaklaşık maliyet KDV hariç hesaplanır.

Örneğin gerçek piyasa bedeli:

KDV hariç 1.000.000 TL

ise yaklaşık maliyet analizine:

1.200.000 TL

gibi KDV dahil bir tutarın doğrudan alınması doğru olmaz.

Proforma Fatura Nedir?

Proforma fatura, satıcının belirli bir mal veya hizmet için verdiği ön fiyat belgesidir.

Gerçek satış faturası değildir.

Genellikle;

Ürün,
Birim,
Miktar,
Birim fiyat,
Toplam bedel,
Teklif geçerlilik süresi

bilgilerini içerir.

Piyasa araştırmasında fiyat bilgisi sağlamak amacıyla kullanılabilir.

Proforma Fatura Ticaret Odasına Onaylatılır mı?

Burada kritik bir ayrım vardır.

Proforma fatura gerçek bir satış faturası değildir.

Oda Muamelat Yönetmeliği bakımından proforma faturalar, gerçekleşmiş bir alım-satım işlemini temsil etmedikleri için klasik anlamda:

“fatura rayice uygundur”

tasdikine konu edilmez.

Bu nedenle:

“Üç proforma aldım, en ucuzunu Ticaret Odasına mühürletirim.”

şeklinde genel bir kural yoktur.

Ticaret Odasından istenebilecek ayrı işlem:

rayiç fiyat tespiti

dir.

Ticaret Odası Rayiç Fiyat Tespiti Nedir?

Ticaret veya Sanayi Odasının belirli bir mal veya hizmetin belirli tarih ve yerdeki piyasa değerini araştırarak yazılı olarak tespit etmesidir.

Örneğin idare:

“Eylül 2026 tarihinde İzmir'de, aşağıdaki teknik özelliklerdeki 120×240 cm kompakt laminat panelin m² rayiç bedelinin bildirilmesi”

şeklinde Odaya başvurabilir.

Oda ilgili piyasayı araştırır ve yazılı rayiç oluşturabilir.

Ticaret Odasına Kim Başvurur?

Rayiç tespiti:

yazılı talep

üzerine yapılır.

Kamu kurumları doğrudan Odaya başvurabilir.

İlgili Odanın hizmet prosedürüne göre özel kişiler veya firmalar için de rayiç tespit hizmetleri bulunabilir.

Kamu yapım işlerinde en güçlü yöntemlerden biri idarenin;

Teknik şartname,
Malzeme listesi,
Teknik çizim,
Gerekirse numune

ile Odaya yazılı talepte bulunmasıdır.

Ticaret Odası Rayiç Tespitinde Kaç Firma Araştırılır?

Oda Muamelat Yönetmeliği sisteminde rayiç fiyat tespit edilirken ilgili mal veya hizmetle iştigal eden:

en az üç işletmeden

fiyat alınması esastır.

Oda;

fiyatların ortalamasını

veya birbirine en yakın fiyatları

dikkate alarak rayici tespit edebilir.

Yeterli sayıda işletme bulunmuyorsa kaç işletmeden fiyat alındığı ayrıca belirtilir.

Örnek Ticaret Odası Rayiç Araştırması

Özel bir kaplama ürünü için araştırılan fiyatlar:

Firma A:

2.450 TL/m²

Firma B:

2.500 TL/m²

Firma C:

2.525 TL/m²

olsun.

Bu fiyatlar birbirine yakındır.

Oda ilgili mevzuat ve kendi prosedürü doğrultusunda bu piyasa verilerini değerlendirerek rayiç bedel belirleyebilir.

Ancak:

2.450 TL

2.500 TL

7.900 TL

gibi aşırı ayrışan fiyatlarda doğrudan basit ortalama kullanılması piyasa rayicini doğru yansıtmayabilir.

Bu nedenle Yönetmelik:

ortalama veya birbirine en yakın değerlerin

dikkate alınmasına imkan verir.

Ticaret Odası Kendi Kafasına Göre Fiyat mı Belirler?

Hayır.

Odanın görevi piyasayı araştırmaktır.

Rayiç;

ilgili ürün veya hizmeti satan veya üreten işletmelerden alınan piyasa bilgileri,

meslek komitesi görüşleri

ve gerekli hallerde eksper incelemesi

üzerinden belirlenebilir.

Özel İmalatta Ticaret Odası Süreci Nasıl İşler?

Özel imalatlarda sadece ürün adı yeterli değildir.

Örneğin:

“özel banko”

demek sağlıklı fiyat araştırması yapılmasını sağlamaz.

Bunun yerine:

Ölçü,
Malzeme,
Kalınlık,
Taşıyıcı sistem,
Kaplama,
Aksesuar,
Donanım,
Teknik çizim

tanımlanmalıdır.

Özel imalata ilişkin fatura rayiç onayı söz konusuysa Oda tarafından eksper incelemesi gerekebilir.

Numunenin sunulması mümkün değilse;

Teknik çizim,
Resim,
Detay,
Teknik açıklama

gibi belgelerin kullanılması mümkündür.

Ticaret Odasına Başvururken Hangi Belgeler Gerekebilir?

Odaya göre prosedür değişebilmekle birlikte uygulamada:

Kurum üst yazısı,
Malzeme listesi,
Teknik şartname,
Teknik çizim,
Proje detayı,
Miktar bilgisi,
Ürün tanımı,
Gerekirse numune,
Fiyat tarihine ilişkin bilgi

istenebilir.

Örneğin İstanbul Ticaret Odasının kamu kurumlarının yaklaşık maliyet çalışmaları için yayımladığı hizmet açıklamasında:

Başvuru dilekçesi,
Malzeme listesi,
Teknik şartname,
Özel üretimlerde teknik çizim,
Fiyatı etkileyen şartlar varsa idari şartname,
Gerekirse numune

talep edilmektedir.

Ticaret Odası mı Sanayi Odası mı?

Mal veya hizmetin niteliğine göre değişir.

Özellikle imalata ilişkin fiyat tespitlerinde yetki:

imalatın yapıldığı yerdeki Sanayi Odası

veya

Ticaret ve Sanayi Odasına

ait olabilir.

Bir ürün yalnız ticari olarak satılıyorsa farklı;

projeye özel üretiliyorsa farklı değerlendirme yapılabilir.

Bu nedenle doğru Odaya başvurulmalıdır.

Faturanın Rayice Uygunluk Onayı Nedir?

Bu işlem rayiç tespitinden farklıdır.

Burada gerçek bir satış faturasında yer alan fiyatın ilgili dönemdeki piyasa değerine uygun olup olmadığı incelenir.

Örneğin gerçek fatura:

2.400 TL/adet

olsun.

Oda piyasa araştırmasında benzer ürün için:

2.350–2.500 TL

aralığını tespit etmişse fatura fiyatının rayice uygunluğu değerlendirilebilir.

Proforma ile Gerçek Fatura Arasındaki Fark

Proforma

Teklif niteliğindedir.

Gerçek satış gerçekleşmemiştir.

Gerçek Fatura

Mal veya hizmet satışının gerçekleştiğini gösterir.

Dolayısıyla Ticaret Odasının:

faturanın rayice uygunluğu

işlemi için gerçek fatura ile proforma aynı belge değildir.

Birim Fiyat Tespiti İçin Yapay Fatura Kesilebilir mi?

Bu yöntem risklidir.

Sırf birim fiyat oluşturmak amacıyla gerçek bir alım-satım gerçekleşmeden düzenlenen belgeler rayiç tasdik sürecinin amacına uygun değildir.

Oda mevzuatında proforma faturalar ile sırf birim fiyat tespiti amacıyla oluşturulan faturaların onayı konusunda sınırlamalar bulunmaktadır.

Bu nedenle daha güvenli yöntem:

rayiç fiyat tespiti talebi

ile

gerçek satış faturasının rayice uygunluk onayını

birbirinden ayırmaktır.

Ticaret Odası Rayici Zorunlu mudur?

Her özel pozda otomatik olarak zorunlu değildir.

Yaklaşık maliyet fiyatlarının belirlenmesinde idare;

Kamu rayici,
Meslek odası rayici,
Önceki sözleşmeler,
Piyasa araştırması,
Üretici/satıcı fiyatları

gibi farklı kaynakları kullanabilir.

Ancak piyasadan alınan fiyatların gerçek rayici yansıtıp yansıtmadığı konusunda tereddüt varsa:

Ticaret ve/veya Sanayi Odasından yazılı rayiç

alınarak durum netleştirilebilir.

Dolayısıyla:

“Özel fiyat varsa mutlaka Ticaret Odası mührü gerekir.”

şeklinde genel bir kural doğru değildir.

Yeni Birim Fiyatta Ticaret Odası Rayici Kullanılabilir mi?

Evet.

Sözleşmenin uygulanması sırasında yeni bir iş kalemi ortaya çıktığında Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre yeni birim fiyat analizi oluşturulur.

Yeni fiyat analizinde kullanılabilecek rayiç kaynaklarından biri de:

idarece kabul edilmek şartıyla Ticaret ve/veya Sanayi Odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiç

olabilir.

Burada iki unsur önemlidir:

1. Uygulama ayına ait olmalıdır.

2. İdare tarafından kabul edilmelidir.

Ticaret Odası Rayici Yeni Birim Fiyatın Kendisi midir?

Hayır.

Bu çok önemli.

Örneğin Ticaret Odası:

özel panel malzemesinin rayicini:

1.500 TL/m²

olarak belirlemiş olsun.

Bu otomatik olarak:

“Yeni birim fiyat = 1.500 TL/m²”

demek değildir.

Çünkü imalat için ayrıca:

İşçilik,
Yardımcı malzeme,
Makine,
Nakliye,
Fire,
Montaj,
Analiz,
Kâr ve genel gider

gibi unsurlar bulunabilir.

Ticaret Odası rayici çoğu zaman:

analizde kullanılan bir girdi fiyatıdır.

Örnek Özel Birim Fiyat Analizi

Bir özel cephe paneli imalatını ele alalım.

1 m² imalat için:

Panel malzemesi:

1,05 m² × 1.500 TL

1.575 TL

Montaj profili:

2 kg × 120 TL

240 TL

Bağlantı elemanları:

100 TL

İşçilik:

450 TL

Makine:

75 TL

Nakliye:

60 TL

Toplam analiz girdisi:

1.575 + 240 + 100 + 450 + 75 + 60

2.500 TL/m²

olsun.

Bundan sonra uygulanacak kâr/genel gider sistemi yaklaşık maliyet veya sözleşme aşamasına göre ilgili mevzuat ve dokümana göre değerlendirilir.

Görüldüğü gibi Ticaret Odasının:

1.500 TL/m²

malzeme rayici,

nihai imalat fiyatının tamamı değildir.

Yaklaşık Maliyette Özel Birim Fiyat Nasıl Kullanılır?

İhale öncesi süreçte:

Metraj × Özel Birim Fiyat

hesaplanarak yaklaşık maliyet oluşturulur.

Örneğin:

Özel panel:

1.200 m²

Özel birim fiyat:

3.000 TL/m²

ise:

1.200 × 3.000

3.600.000 TL

yaklaşık maliyet kalemi oluşur.

Yaklaşık Maliyette Kâr ve Genel Gider Nasıl Değerlendirilir?

Yaklaşık maliyet hesabında Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğindeki yöntem uygulanır.

İş kalemi veya iş gruplarının;

yüklenici kârı ve genel gider içermeyen fiyatları

üzerinden maliyet hesaplandıktan sonra mevzuattaki yüklenici kârı ve genel gider karşılığı eklenerek yaklaşık maliyet oluşturulur.

Bu nedenle piyasadan alınan teklifin:

kâr/genel gider içerip içermediği

özellikle incelenmelidir.

Piyasadan Alınan Anahtar Teslim Fiyat Doğrudan Kullanılabilir mi?

Dikkat edilmelidir.

Örneğin bir firma:

“Malzeme + nakliye + montaj + işçilik dahil 5.000 TL/m²”

teklif etmiş olabilir.

Bu fiyatın içinde;

Firma kârı,
Genel gider,
Nakliye,
İşçilik,
Ekipman

bulunabilir.

Yaklaşık maliyet analizinde bunlara tekrar ilave yapılırsa mükerrer maliyet ortaya çıkabilir.

Bu nedenle teklif kapsamının net olması gerekir.

Piyasa Araştırmasında En Ucuz Fiyat mı Alınır?

Her durumda otomatik olarak:

en düşük fiyat

seçilmez.

Amaç:

gerçek piyasa değerini

bulmaktır.

Örneğin teklifler:

1.950 TL

2.000 TL

2.050 TL

ise piyasa seviyesi oldukça nettir.

Ancak:

950 TL

2.000 TL

2.100 TL

ise 950 TL'lik teklif;

Eksik teknik özellik,
Farklı marka/kalite,
Nakliye hariç fiyat,
Stok eritme,
Hatalı teklif

olabilir.

Karşılaştırma yapılmadan en düşük fiyatın alınması yaklaşık maliyeti bozabilir.

Tek Firmadan Fiyat Alınabilir mi?

Piyasada yalnız tek üretici veya tek yetkili satıcı varsa bu durumla karşılaşılabilir.

Ancak tek kaynaktan gelen fiyatın piyasa fiyatı olduğunu göstermek daha zordur.

Bu nedenle mümkünse:

Üretici fiyat listesi,
İthalat belgeleri,
Geçmiş faturalar,
Benzer ürünler,
Ticaret/Sanayi Odası rayici,
Tek yetkili/tek üretici durumunu gösteren belgeler

ile fiyat desteklenmelidir.

İthal Ürünlerde Piyasa Araştırması Nasıl Yapılır?

Örneğin özel bir cihaz yurtdışından geliyor.

Fiyat:

100.000 EUR

olsun.

Teklifte;

Kur tarihi,
Gümrük,
Nakliye,
Sigorta,
Vergiler,
Distribütör marjı,
Montaj

ayrıştırılmalıdır.

Yalnız:

“100.000 EUR cihaz”

bilgisi nihai özel birim fiyat için yeterli olmayabilir.

İthalat faturası ve gümrük belgeleri de fiyat doğrulamasında önemli olabilir.

Ticaret Odası Geçmiş Tarihli Rayiç Verebilir mi?

Evet, belirli şartlarda geçmiş tarihe ilişkin rayiç fiyat araştırması yapılabilir.

Örneğin:

“Haziran 2025'te bu ürünün rayici neydi?”

sorusu için Odanın mevcut kayıtları veya piyasa araştırması kullanılabilir.

Ancak geçmiş yıllara ilişkin araştırmanın olanakları güncel rayiç tespitinden daha sınırlı olabilir.

Uygulama Ayı Neden Önemlidir?

Yeni birim fiyat sürecinde yerel rayicin:

uygulama ayına ait olması

önemlidir.

Örneğin imalat:

Eylül 2026

ayında ortaya çıktıysa 2024 yılındaki fiyatın hiçbir güncelleme yapılmadan doğrudan kullanılması sağlıklı değildir.

Amaç ilgili tarihteki gerçek rayici tespit etmektir.

Özel Birim Fiyat ile Yeni Birim Fiyat Arasındaki Fark

Özel Birim Fiyat ile Revize Birim Fiyat Aynı mı?

Hayır.

Özel Birim Fiyat

Standart fiyatı bulunmayan özel imalatın fiyatıdır.

Revize Birim Fiyat

Zaten fiyatı bulunan bir iş kaleminin miktarı belirli sınırların üzerinde arttığında hesaplanan yeni ödeme fiyatıdır.

Yeni Birim Fiyat

Sözleşmede fiyatı bulunmayan yeni iş kaleminin sözleşme sırasında oluşturulan fiyatıdır.

Üçü birbirinden farklıdır.

Özel Poz Örneği

Bir kamu binasında:

otomatik motorlu, akustik, yangına dayanımlı hareketli bölme duvarı

bulunuyor.

Standart kamu pozlarında aynı teknik özellikte sistem yok.

İdare:

ÖZEL-01

pozunu oluşturuyor.

Teknik tarif:

100 mm kalınlık
Minimum 50 dB akustik performans
Yangın dayanımı
Motorlu açılır sistem
Aluminyum taşıyıcı
Projeye özel ölçü

olarak belirleniyor.

Ardından piyasa araştırması yapılıyor.

Firma A:

18.500 TL/m²

Firma B:

19.200 TL/m²

Firma C:

18.900 TL/m²

bildiriyor.

Fiyatların;

aynı teknik şartları içerip içermediği,

montaj ve nakliye kapsamı,

KDV durumu

kontrol ediliyor.

Gerekirse Ticaret/Sanayi Odasından rayiç isteniyor.

Bundan sonra özel birim fiyat belirleniyor.

Yanlış Özel Poz Örneği

İdare:

“C30/37 hazır beton”

için:

ÖZEL-02

oluşturuyor.

Ancak kamu birim fiyat sisteminde aynı teknik özellikte hazır beton rayici zaten mevcut.

Sadece pozun başına:

ÖZEL

yazılması bu kalemi gerçek özel poz yapmaz.

Özel poz oluşturulmasının teknik gerekçesi bulunmalıdır.

Ticaret Odası Süreci Adım Adım

1. Standart Kamu Pozu Araştırılır

Öncelikle ÇŞİDB, KGM, DSİ, İller Bankası ve ilgili kurumların pozları kontrol edilir.

2. Uygun Poz Bulunamaz

Neden uygun olmadığı teknik olarak açıklanır.

3. Özel Poz Tarifi Hazırlanır

Malzeme ve imalatın özellikleri belirlenir.

4. Teknik Belgeler Hazırlanır

Şartname
Proje
Çizim
Detay
Ürün özellikleri
Gerekirse numune

hazırlanır.

5. Piyasa Araştırması Yapılır

Üretici, ana bayi ve yetkili satıcılardan karşılaştırılabilir fiyatlar alınır.

6. Fiyatlar Kontrol Edilir

Aynı ürün mü?
Aynı standart mı?
Aynı miktar mı?
Nakliye dahil mi?
Montaj dahil mi?
KDV hariç mi?

kontrol edilir.

7. Tereddüt Varsa Odaya Başvurulur

İlgili Ticaret/Sanayi Odasından yazılı rayiç talep edilir.

8. Oda Piyasa Araştırması Yapar

Kural olarak ilgili sektördeki en az üç işletmenin fiyatı incelenir.

9. Rayiç Belgesi Düzenlenir

Belirlenen yer ve tarihteki piyasa rayici yazılı olarak bildirilir.

10. Analiz Oluşturulur

Rayiç yalnızca ilgili girdiye uygulanır.

11. Özel Birim Fiyat Hesaplanır

Malzeme + işçilik + makine + gerekli diğer girdiler değerlendirilir.

12. Yaklaşık Maliyet veya Yeni Fiyat Hesabında Kullanılır

İşin bulunduğu aşamaya göre ilgili mevzuat uygulanır.

Piyasa Araştırması Dosyasında Neler Bulunmalı?

Sağlam bir özel fiyat dosyasında:

Özel poz numarası,
Poz tarifi,
Teknik şartname,
Proje/detay,
Metraj,
Fiyat talep yazıları,
Gelen teklifler,
Firma bilgileri,
Üretici/bayi bilgileri,
Kataloglar,
Fiyat karşılaştırma cetveli,
Oda rayici varsa rayiç yazısı,
Analiz,
Hesap cetveli

bulunması faydalıdır.

Fiyat Karşılaştırma Cetveli Nasıl Olmalı?

Örneğin:

Burada C firmasının fiyatı en düşük olsa da diğer fiyatlarla doğrudan karşılaştırılabilir değildir.

Bu nedenle:

en düşük fiyat = doğru piyasa fiyatı

kuralı yoktur.

Ticaret Odası Belgesi İdareyi Mutlaka Bağlar mı?

Yeni birim fiyat bağlamında Ticaret/Sanayi Odası rayicinin kullanılabilmesi için:

idarenin kabulü

önemlidir.

Oda piyasa rayicini belirler.

Ancak sözleşme kapsamında hangi analiz ve rayicin kullanılacağına ilişkin değerlendirme Yapım İşleri Genel Şartnamesi ve sözleşme hükümleri çerçevesinde yapılır.

Yüklenici Kendi Aldığı Ticaret Odası Rayicini İdareye Dayatabilir mi?

Hayır.

Yüklenici rayiç belgesini yeni fiyat çalışmasına dayanak olarak sunabilir.

Ancak:

“Oda bunu onayladı, idare bu fiyatı aynen kabul etmek zorunda.”

şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz.

İdare;

Analizi,
Teknik uygunluğu,
Rayicin tarihini,
Diğer kaynakları

değerlendirir.

Yeni Birim Fiyatta Piyasa Araştırması Tek Başına Yeterli mi?

Her durumda değil.

Yapım İşleri Genel Şartnamesindeki yeni fiyat sistemi yalnız:

“üç teklif al, ortalamasını yap”

mantığına dayanmaz.

Öncelikle uygun:

analiz

oluşturulur.

Ardından bu analizde kullanılacak rayiçler mevzuattaki kaynaklardan belirlenir.

Dolayısıyla:

Analiz + Rayiç = Yeni Birim Fiyat

mantığı daha doğru bir yaklaşımdır.

Özel Pozda Analiz Yapmak Neden Önemlidir?

Örneğin özel fiyat:

10.000 TL/adet

olarak tek rakam halinde piyasadan alınmış olsun.

Bu fiyatın içinde:

6.000 TL malzeme,
1.000 TL işçilik,
500 TL nakliye,
500 TL makine,
2.000 TL kâr

olabilir.

Analiz yoksa;

fiyat farkı,

yeni fiyat,

revizyon,

maliyet kontrolü

gibi süreçlerde fiyatın yapısı anlaşılamaz.

Bu nedenle mümkün olan durumlarda özel pozun girdilerinin ayrıştırılması daha sağlıklı bir yöntemdir.

Ticaret Odası Sürecinde Yapılan Hatalar

Proforma faturayı gerçek fatura gibi onaylatmaya çalışmak

Proforma gerçek satış belgesi değildir.

Teknik özelliği belirtmemek

“Klima cihazı fiyatı” demek yeterli değildir.

Kapasite, verim, özellik ve standart belirtilmelidir.

Farklı ürünleri karşılaştırmak

Üç teklifin aynı teknik özellikte olması gerekir.

KDV dahil fiyatla yaklaşık maliyet oluşturmak

Yaklaşık maliyet KDV hariç hesaplanır.

Nakliye ve montajı kontrol etmemek

Bir teklif dahil, diğeri hariç olabilir.

En düşük fiyatı otomatik piyasa rayici kabul etmek

Gerçek piyasa fiyatı karşılaştırma sonucu belirlenmelidir.

Standart poz varken özel poz oluşturmak

Özel pozun teknik gerekçesi bulunmalıdır.

Oda rayicini doğrudan nihai birim fiyat sanmak

Oda rayici çoğu durumda analiz girdisidir.

Yeni birim fiyat ile özel birim fiyatı karıştırmak

İhale öncesi özel poz ile sözleşme uygulamasındaki yeni fiyat aynı süreç değildir.

Sık Sorulan Sorular

Özel birim fiyat nedir?

Standart kamu birim fiyatlarında tam karşılığı bulunmayan veya teknik olarak farklı bir imalat için piyasa, analiz ve diğer fiyat kaynakları kullanılarak oluşturulan fiyatı ifade eder.

Özel poz nedir?

Kamu birim fiyat tariflerinde teknik karşılığı bulunmayan özel iş kalemidir.

Pozun başına “ÖZEL” yazmak yeterli mi?

Hayır. Standart pozlardan teknik açıdan gerçekten farklı olması gerekir.

Piyasa araştırması nedir?

Mal veya imalatın gerçek piyasa değerini belirlemek amacıyla üretici, bayi, satıcı ve diğer piyasa aktörlerinden karşılaştırılabilir fiyatların toplanmasıdır.

Piyasa araştırmasında üç teklif zorunlu mu?

Yaklaşık maliyet piyasa araştırması açısından her durumda üç teklif zorunluluğu şeklinde genel bir kural yoktur. Ancak yeterli karşılaştırma yapılması gerekir. Üç karşılaştırılabilir fiyat almak yaygın ve güçlü bir uygulamadır.

Ticaret Odası kaç firmadan fiyat alır?

Rayiç tespitinde kural olarak en az üç işletmenin fiyatı değerlendirilir. Yeterli sayıda işletme yoksa bu durum belirtilir.

Proforma fatura Ticaret Odasına onaylatılır mı?

Proforma gerçek satış faturası olmadığı için klasik fatura rayiç onayı kapsamındaki belge değildir.

Ticaret Odasından ne alınır?

İlgili mal veya hizmet için yazılı:

rayiç fiyat tespiti

istenebilir.

Ticaret Odası rayici zorunlu mu?

Her özel poz için otomatik zorunlu değildir. Piyasa fiyatında tereddüt varsa veya yeni fiyat çalışmasında uygun rayiç kaynağı olarak kullanılacaksa önemli bir resmi dayanak olabilir.

Ticaret Odası fiyatı nihai yeni birim fiyat mıdır?

Hayır. Genellikle analizde kullanılacak rayiçlerden biridir.

Fiyatlar KDV dahil mi alınır?

Yaklaşık maliyet araştırmasında KDV hariç fiyat istenir.

Özel imalatta hangi belgeler gerekir?

Teknik şartname, proje, çizim, ürün özellikleri ve gerektiğinde numune gibi belgeler kullanılabilir.

Yeni birim fiyat ile özel birim fiyat aynı mı?

Hayır. Özel birim fiyat çoğunlukla yaklaşık maliyet aşamasındaki özel pozları; yeni birim fiyat ise sözleşme devam ederken ortaya çıkan fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerini ifade eder.

Özel Birim Fiyat ve Ticaret Odası Süreci Kısa Özet

Temel süreç:

İmalat belirlenir

↓

Kamu pozları araştırılır

↓

Uygun standart poz yoksa:

Özel poz tarifi hazırlanır

↓

Teknik şartname ve proje hazırlanır

↓

Piyasa araştırması yapılır

↓

Karşılaştırılabilir fiyatlar toplanır

↓

Fiyat konusunda tereddüt varsa:

Ticaret / Sanayi Odasına rayiç sorulur

↓

Oda piyasa araştırması yapar

↓

Yazılı rayiç belirlenir

↓

Analiz oluşturulur

↓

Özel birim fiyat hesaplanır

↓

İhale öncesiyse:

Yaklaşık maliyette kullanılır

veya

Sözleşme sırasında yeni iş ortaya çıkmışsa:

Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre yeni birim fiyat çalışmasında değerlendirilir.

Sonuç

Özel birim fiyat, kamu yapım işlerinde standart kamu pozlarının karşılamadığı özel imalatların gerçek maliyetinin belirlenmesini sağlayan önemli bir araçtır.

Ancak:

“Özel poz açtım, üç firmadan fiyat aldım ve en düşüğünü kullandım.”

yaklaşımı tek başına sağlıklı değildir.

Doğru süreç:

Önce standart kamu pozlarını araştırmak,
Gerçekten özel imalat olup olmadığını belirlemek,
Ayrıntılı teknik tarif hazırlamak,
Karşılaştırılabilir piyasa fiyatları toplamak,
Fiyatların kapsamını kontrol etmek,
Gerektiğinde Ticaret/Sanayi Odasından yazılı rayiç almak,
Mümkünse analiz oluşturmak,
Fiyatı ilgili mevzuata göre yaklaşık maliyet veya yeni birim fiyat hesabına dahil etmek

şeklindedir.

Özellikle Ticaret Odası konusunda üç kavram birbirinden ayrılmalıdır:

Proforma teklif

≠

Ticaret Odası rayiç fiyat tespiti

≠

Gerçek faturanın rayice uygunluk onayı

Aynı şekilde:

Özel birim fiyat

≠

Yeni birim fiyat

≠

Revize birim fiyat

dır.

Bu ayrımlar doğru yapıldığında hem yaklaşık maliyet daha güvenilir hazırlanır hem de sözleşme uygulamasında yeni fiyat uyuşmazlığı riski önemli ölçüde azaltılır.

KAMA Mühendislik İhale Bilgi Rehberleri

Revize Birim Fiyat Nedir? Nasıl Hesaplanır?
İlgili rehberimizi inceleyin.

Yaklaşık Maliyet Nedir ve Nasıl Hazırlanır?
İlgili rehberimizi inceleyin.

Fiyat Farkı Nedir ve Nasıl Hesaplanır?
İlgili rehberimizi inceleyin.

Fiyat Farkı Katsayılarından Yaklaşık Maliyet Nasıl Tahmin Edilir?
İlgili rehberimizi inceleyin.

Teminat Nedir? Bina Yapımında Teminat Nasıl Verilir?
İlgili rehberimizi inceleyin.

Tenzilat Nedir?
İlgili rehberimizi inceleyin.

Sıradaki Rehberler:

Yeni Birim Fiyat Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Hakediş Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

İş Artışı ve İş Eksilişi Nasıl Hesaplanır?

Pursantaj Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Metraj Nedir ve Nasıl Hazırlanır?

Kesin Hakediş Nedir ve Nasıl Hazırlanır?

İnşaat Taahhüt Hizmetimiz:
/hizmetler/detay/taahhut-isleri-3639

Gerçek Projelerimiz:
/projeler